جمعه, 5 ارديبهشت 1393
         

عنوان : اصول مطالعه و روشهاي آن
تاريخ شروع : 26/04/1387
خلاصه : امروزه بسيار مي‌شنويم و مي‌خوانيم كه سرانه مطالعه در ايران پايين‌تر از كشورهاي ديگر است، فرهنگ مطالعه در بين مردم همگاني نشده و مطالعه به صورت عادت روزمره در كنار ساير فعاليتها در نيامده است. در فرهنگ اسلامي بر ضرورت مطالعه تأكيد بسيار شده است. اولين سوره‌اي كه بر پيامبر نازل شد با اقراء آغاز مي‌شود، در سوره ديگر نوشتن به قدري مهم تلقي شده كه خداوند به قلم قسم خورده و در جاي ديگري از آن كتاب بزرگ آسماني آمده است آيا آنان كه مي‌دانند و آنان كه نمي‌دانند برابرند؟
توضيحات :             

مطالعه

در فرهنگ لغات، مطالعه به معناي نگريستن به هر چيز براي واقف شدن به ‌آن، تأمل، تفكر و انديشه آمده است. امروزه بخشي از وقت افراد صرف مطالعه مي‌شود، ولي اغلب به علت آشنا نبودن با شيوه‌هاي صحيح مطالعه، زمان زيادي تلف شده و از اشتياق افراد به مطالعه كاسته مي‌شود، ضمن اينكه هر نوع خواندن، مطالعه تلقي نمي‌شود، براي مثال فروشنده‌اي كه صورت حساب فروش روزانه‌اش را مرور مي‌كند يا دانش‌آموزي كه كتابهاي درسي مدرسه را مي‌خواند، در واقع نوعي انجام وظيفه و رسيدگي به امور روزمره بوده و مطالعه محسوب نمي‌شود. مطالعه هنگامي است كه فرد تنها بخاطر علاقه و احساس نياز و در راستاي هدفي مشخص كتابي بدست گيرد و آنرا با اشتياق بخواند.

براي مطالعه و سپردن مطالب به ذهن از نظر فيزيكي و فرم انجام آن شرايطي لازم است كه به شرح آن ميپردازيم:


زمان و مكان مطالعه

در درجه اول مطالعه را بايد كاري روزمره و مداوم تلقي كرد. بدون شك بهترين وقت براي مطالعه زماني است كه فرد به اندازه كافي استراحت كرده و اعضاء و جوارح آمادگي كامل براي پذيرش مطالب را داشته باشند. بهترين زمان صبح اول وقت و قبل از طلوع فجر مي‌باشد. معمولاً پس از يك ساعت مطالعه، كارايي انسان كاهش مي‌يابد لذا در زمانهاي معين، به مدت كوتاهي استراحت لازم است. مكانهاي عمومي و مخصوص مثل كتابخانه‌ها كه همه افراد در حال مطالعه هستند، يكي از  مكانهاي مناسب براي اين كار مي‌باشد. اتاق مخصوص مطالعه، اتاق شخصي در منزل، يا مكاني آرام و به دور از مزاحمت كه داراي نور، دما و فضاي مناسب باشد نيز مي‌تواند براي مطالعه مورد استفاده قرار گيرد. محل نشستن فرد نيز  بايستي نه خيلي راحت باشد و نه ناراحت‌كننده!

يادگيري

از مهمترين موارد در مطالعه يادگيري مطالب است. يادگيري به دو صورت انجام مي‌شود: مستقيم و غيرمستقيم. يادگيري مستقيم يعني شخص مطلبي را مي‌خواند و به ذهن مي‌سپارد و در زماني كه نياز دارد آنها را از قفسه‌هاي ذهن خود خارج نموده، مورد بهره‌برداري قرار مي‌دهد. يادگيري غيرمستقيم، يادگيري فرد از رفتار و كردار و آثار بجا گذاشته شده از ديگران را شامل مي شود. در اينجا براي يادگيري بهتر چند روش كه يادگيري را آسان‌تر و ماندگاري در حافظه را طولاني‌تر مي‌كند، ذكرشده است:

1- مطالبي كه قرار است مطالعه كنيد، ابتدا بطور كلي مرور كرده و عناوين، سرفصل‌ها و تيترهاي درشت را مورد توجه قرار دهيد. در مورد اينكه در آن فصل راجع به چه مطلبي بحث شده فكر كنيد، چون ذهن انسان وقتي در مقابل سوالي قرار مي‌گيرد كنجكاو شده و آمادگي پيدا مي كند تا مطلب را بهتر و راحت‌تر بپذيرد....

2- در حاشيه و كنار قسمتهاي مهم علامت گذاري نموده و نكات مهم را بين پرانتز يا گيومه قرار دهيد، يا اينكه عناوين اصلي را روي كاغذ بنويسيد. از خط‌ كشيدن زير سطور پرهيز نماييد.

3- در هنگام مطالعه براي خودتان يادداشت‌برداري كنيد. توصيه مي‌شود براي يادداشت برداري از فيشهاي تحقيق استفاده نماييد. مطالب را به زبان خود خلاصه‌نويسي كرده و آنها را براي خودتان بيان كنيد.

4- به ياد داشته باشيد كه مطالب خوانده شده، براي آنكه خوب در حافظه جاي بگيرند، نياز به زمان دارند.

5- علت عمده فراموشي تداخل آموخته‌هاي قبلي است، به اين صورت كه اگر مطلبي را بخوانيد و بلافاصله شروع به خواندن مطلب ديگري كنيد، مطلب دوم در مطلب قبلي تداخل ايجاد خواهد كرد. در صورت امكان پس از يادگيري يك مطلب حتما استراحت كنيد. بكار بردن آموخته‌ها در موقعيتهاي مناسب، باعث مي‌شود تا كمتر فراموش شوند.

6- هنگام مطالعه، سوالاتي را براي خود مطرح نموده و سعي كنيد پاسخ آنها را در بين مطالب پيدا كنيد، بهتر است اين سوالات در جايي يادداشت شود.

7- آموخته‌هاي خود را بكار ببريد. كساني كه آموخته‌هاي خود را در موقعيتهاي مختلف بكار مي‌برند و از آنها استفاده مي‌كنند كمتر به فراموشي گرفتار مي‌شوند.

8- سعي كنيد از نقشه‌ها، تصاوير و نمودارها حداكثر استفاده را ببريد و آنها را به دقت مطالعه كنيد.

9- آرامش فكري داشته باشيد و عوامل مزاحم را حذف نماييد، منظور اين است كه افكار بي‌فايده، كشمكشهاي دروني با ديگران و نشخوارهاي ذهني آزاردهنده را به هنگام مطالعه كنار بگذاريد.

چرا كارمندان كم مطالعه مي كنند؟

كاركنان سازمان‌ها همان انسان‌هايي هستند كه در اجتماع پرورش يافته و بعد وارد سازمان شده‌اند و عادتها و تربيت دوران كودكي و نوجواني آنها، در شكل‌گيري شخصيت امروزي آنان بسيار تاثير‌گذار بوده است. مي‌توان دلايل مطالعه نكردن كاركنان را با عوامل زير بررسي كرد:

الف) عوامل فرهنگي و اجتماعي: بجز خانواده‌، مدارس هم مي‌توانند مشوق باشند و با در دسترس قرار دادن كتابهاي مفيد و مناسب سن كودكان  و برگزاري مسابقات كتابخواني، كودكان را به مطالعه تشويق كنند و محيطي فراهم كنند كه كودكان، معلمان و مديران خود را در حال مطالعه مشاهده نمايند.

در خانواده‌ها ممكن است انواع اسباب‌بازي و بازيهاي رايانه‌اي به وفور وجود داشته باشد، اما كتاب، مقاله و روزنامه ديده نشود در مدرسه هم مطالعه صرفاً به حفظ‌ كردن مطالب كتابها و دادن امتحان منحصر مي‌شود و دانش‌آموزان، معلمان خود را در حال مطالعه نمي بينند.

ب) عوامل مربوط به كاركنان: سازمانها نمونه كوچكي از جوامع به شمار مي‌روند اما فرهنگ مطالعه در سازمانها هم جا نيفتاده است. اگر فرد‌ همكار خود را در كتابخانه و يا پشت ميز در حال مطالعه ببيند فكر مي‌كند كه وي دارد از كار فرار يا اتلاف وقت مي كند.

اصولا صحنه كتاب خواندن در محيط كار صحنه جالبي نيست و كاركنان سازمانها انگيزه‌اي براي مطالعه ندارند، چون نمي‌توانند ارتباط معنا‌داري بين كار اداري و مطالعه تخصصي بيابند.

ج) عوامل مربوط به مديران و روسا: معمولاً مديران و روسا در ادارات بايد همان نقش پدر و مادر در خانواده و مربيان در مدارس را ايفا كنند يعني الگويي باشند براي مطالعه همكاران. آنها مي‌بايست بيشتر مطالعه كنند و در كتابخانه سازمان به طور منظم ديده

شوند و همكاران را تشويق به مطالعه كنند، كه متأسفانه بعضي اوقات مشغله كاري، كمبود وقت و تعدد جلسات اداري را مانعي براي عدم حضور خود در كتابخانه قرار مي‌دهند.

چگونگي تشويق به مطالعه

مطالعه آزاد بستگي به خود فرد دارد و هيچكس براي انجام آن نقش ندارد و اگر هم داشته باشد، صرفاً يك مشوق است. يعني فرد بايد به اين نتيجه برسد كه مطالعه آزاد يك نياز ضروري است. لذا براي تشويق فرد به مطالعه، راهكارهاي زير مطرح ميشود:

- فرد بايد در فضا و موقعيت مطالعه قرار گيرد يعني در موقعيتي كه كتاب مورد علاقه‌اش موجود و در دسترس باشد.

- ايجاد رقابت غيرمستقيم بين افراد، مثلاً خريد وسيله‌اي كه بدان نياز دارد يا برايش جالب است ضمن اينكه تبعيض در محيط نيز وجود نداشته باشد.

- افرادي كه با جوانان و نوجوانان سر و كار دارند، خود اهل مطالعه بوده، يا به نوعي خود را با مطالعه سرگرم كنند تا آنها احساس علاقمندي نموده و به مطالعه تشويق شوند.

- بچه‌ها را بايد از همان كودكي با كتاب آشنا كرد. قبل از هفت سالگي با خريد كتابهاي مصور و داستاني و خواندن براي كودكان، آنها را به رنگ‌آميزي اشكال و آشنايي با كتاب تشويق نمود.

- نوجوانان را پيوسته به كتابخانه و كتابفروشي ببريد تا با كتاب ارتباط برقرار نمايند.

- نوشتن خلاصه كتاب، نقد آنها و خاطره‌نويسي را فراموش نكنيد.

 

 

گردآوري: اكبر ذاكري نژاد

منابع:

1. روانشناسي كار دكتر حمزه گنجي

2. روانشناسي مطالعه حسينعلي براتي
3. مطالعه موفق با تمركز مجتبي حورايي


بازگشت               چاپ چاپ

شرکت ملی صنایع مس ایران